Giới thiệu về “Khí công kiện thân-Ngũ cầm hý”

Khởi nguồn của Ngũ cầm hý được bắt đầu từ thời cổ đại của Trung Quốc. Theo như ghi chép lại của lịch sử thì đương thời nước sông lớn tràn ngập, khí thấp bao phủ khắp mặt đất, rất nhiều người bị mắc bệnh “trũng” khớp. Vì lẽ đó người ta mới nghĩ ra phương pháp múa chân, múa tay để hoạt động nhằm trừ bệnh này, đây chính là manh nha khởi nguồn của thuật đạo dẫn Trung Hoa, chính trong tác phẩm “Lã thị Xuân Thu” cũng có ghi chép điều này. Những động tác múa kể trên có quan hệ mật thiết với những kiểu dáng bay nhảy, thần thái của một số loài thú. Trong kho tàng văn hiến khảo cổ của Trung Quốc, người ta cũng tìm thấy những căn cứ đó. Trang Tử viết: “ nhả, hô hấp, nhả cũ nạp mới, hùng kinh điểu thâm, chính là phép trường thọ vậy”. Trong đó, “hùng kinh điểu thâm” được hiểu là sự mô tả một cách hình tượng nhưng cũng rất sinh động của phương pháp luyện khí công dưỡng sinh qua cách bắt chước các tư thế, động tác của động vật.
Đối với nội dung Ngũ cầm hý do Hoa Đà sáng chế trong “Tam Quốc chí-Hoa Đà truyện”, Trần Thọ ghi chép từ thời Tây Tấn rằng : “Đó là phương pháp có tên là Ngũ cầm hý, mô phỏng động tác của :hổ, hươu, gấu, vượn, điểu(chim). Phương pháp này có thể trừ bệnh, làm khỏe đôi chân”.Ngoài ra trong “Hậu Hán thư-Hoa Đà truyện” của Phạm Hoa thời Nam Bắc triều cũng có ghi chép khá tương đồng như thế.Điều này chứng minh sự thật là chính Hoa Đà là người sáng chế ra Ngũ cầm hý, tiếc rằng không có gì khác ngoài văn tự mà thôi.
Từ các tư liệu lịch sử cho thấy, danh y Đào Hoằng Cảnh thời Nam Bắc triều trong tác phẩm “Dưỡng sinh diên mệnh lục” cũng có miêu tả cụ thể động tác của năm loài thú trên. Do thời Nam Bắc triều cách thời Đông Hán chưa đến 300 năm cho nên có thể cho rằng những mô tả động tác này là tương đối sát với những ghi chép Ngũ cầm hý của Hoa Đà, tuy nhiên khi luyện tập thì động tác tương đối khó. Về sau, trong các tác phẩm như “Di môn quảng độc” (Chu Lữ Tĩnh-thời Minh), “Vạn thọ tiên thư-Đạo dẫn biên” (Tào Vô Cực-Thời Thanh), “Ngũ cầm vũ công pháp đồ thuyết” (Tịch Tích Phàn- thời Thanh) đều dùng hình vẽ để mô tả lại các động tác cũng như phương pháp luyện Ngũ cầm hý một cách hết sức tường tận, cụ thể.Ví dụ như ngoài chú thích về đồ hình, họ còn giảng giải cặn kẽ và nêu ra những yêu cầu về thần thái, đồng thời kết hợp sự vận hành khí huyết.
Ngũ cầm hý phát triển cho tới nay đã hình thành nên không ít các lưu phái, mỗi một phái đều mang những phong cách, đặc điểm không giống nhau. Tuy vậy chúng đều căn cứ theo các động tác “ngũ cầm”, mục đích là hoạt động gân cốt, thông kinh hoạt lạc, phòng trị tật bệnh, kéo dài tuổi thọ. Trong số đó có một số thì chú trọng đến vận động các chi, mô phỏng động tác “ngũ cầm” nhằm kiện thân thì gọi là hình thức ngoại công như ta vẫn thường thấy. Còn có một số khác thì chú trọng đến việc mô phỏng thần thái của “ngũ cầm”, nhằm vận hành nội khí, cốt để luyện ý niệm thì được gọi là hình thức nội công. Ngoài ra còn có loại lấy cương làm chủ, thông qua đánh quyền phát lực để trị tật bệnh, thậm chí còn tán đả, tự vệ phòng thân như Ngũ cầm quyền, Ngũ cầm tán thủ…
Các động tác được biên soạn trong “Khí công kiện thân-Ngũ cầm hý” được căn cứ theo ghi chép của “Tam quốc chí-Hoa Đà truyện”, theo thư tự: Hổ, hươu, gấu, vượn, chim; các động tác này đơn giản, dễ học, số lượng thì được miêu tả theo như “Dưỡng sinh diên mệnh lục” của Đào Hoằng Cảnh bao gồm 10 động tác, mỗi hý lại chia thành 2 động tác nhỏ, đồng thời ở khi bắt đầu và kết thúc thì tăng cường thêm khởi thế điều tức và dẫn khí hoàn nguyên, thể hiện sự hợp nhất của hình, ý, khí, phù hợp với quy luật vận động của người trung niên, người cao tuổi. Các động tác này cơ bản, giản đơn như khởi thủy của nó,công pháp phù hợp với lý luận Đông y cơ sở, phối hợp với học thuyết kinh lạc, tạng phủ vừa có tác dụng kiện thân, vừa có thêm công năng đặc biệt của từng hý, như sự dũng mãnh của hổ, thư thái của hươu, vững chắc của gấu, linh hoạt của vượn, nhẹ nhàng của chim, yêu cầu thể hiện cái thần của ngũ cầm, hình ý tương tùy, nội ngoại tương hợp.
Trong các bài viết sau, chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu với các bạn về đồ hình cũng như hướng dẫn luyện tập công pháp này.

Phương pháp luyện tập kiện thân khí công Ngũ cầm hý

Danh y Hoa Đà thời Đông Hán đã căn cứ theo thuật đạo dẫn cổ truyền, thổ nạp, hùng kinh, điểu thâm, nghiên cứu các đặc điểm vận động của ngũ cầm: hổ, hươu, gấu, vượn, chim, đồng thời kết hợp phủ tạng cũng như các công năng của kinh lạc và khí huyết trong cơ thể người để biên soạn ra thuật đạo dẫn khí công Ngũ cầm hý như chúng ta đã biết. Ngũ cầm hý chứa đựng các động tác thuộc y lý, có tác dụng tăng cướng sức khỏe.
Trong quá trình nghiên cứu và luyện tập Ngũ cầm hý, người tập phải nắm vững và xử lý tốt các khâu mấu chốt như : hình, thần, ý và khí.
Hình: Đây là tư thế hình thể khi luyện công. Khi bắt đầu luyện, đầu và thân phải thẳng, thu ngực lại, đồng thời buông xuôi hai vai, thần thái tự nhiên. Cách này làm cho các bộ vị cơ thể được thả lỏng, khoan thai.Khi bắt đầu tập từng hý, người tập cũng cần phải dựa theo hàm ý tên gọi của động tác mà thực hiện tạo hình động tác một cách tương ứng.Đặc biệt cần nhận biết và phân biệt rõ ràng mức độ lên xuống, cao thấp, nặng nhẹ, nhanhc hậm, hư thực của động tác, tuyệt đối không được cứng nhắc, mà phải thư thái một cách tự nhiên.
Thần: Tức là thần thái, thần vận. Gọi là “hý” nghĩa là mang ý vui đùa, nô giỡn, đây cũng chính là điểm khác biệt với các công pháp khí công khác. Chỉ cần nắm bắt được thần thái của “ngũ cầm” thì mới có thể thể hiện ra được các tư thế, động tác tượng hình của loài vật đó.Ví dụ như như hổ thì phải oai hùng, dũng mãnh, nhìn chằm chằm, hươu thì nhẹ nhàng thư triển, tự do phóng khoáng, gấu thì vững chãi bộ pháp, vượn thì nhanh nhẹn, hoạt bát, chim thì chững chạc như hạc, thanh thoát….
Ý: Đó là ý niệm, cũng là sự thay đổi của hoạt động tư duy và tâm trạng của con người. Điều này có ảnh hưởng trực tiếp đến công năng của lục phủ ngũ tạng. Khi luyện từng hý phải từng bước lĩnh hội ý của “ngũ cầm”, bắt chước theo các động tác của chúng. Khi luyện “hổ hý” phải liên tưởng tới sự oai hùng của hổ dữ nơi rừng sâu, vươn vai duỗi chi, vồ mồi; khi luyện “lộc hý” phải liên tưởng tới hươu sao ngoài thảo nguyên, mại bộ nhẹ nhàng….
Khí: Chỉ phương pháp hít thở khi luyện công. Đối với người mới tập, trước tiên cần thuộc các động tác, hiểu hàm nghĩa của chúng, tập tư thế cho chuẩn xác. Đợi khi thả lỏng được cơ thể, tinh thần bình tĩnh thì từng bước điều chỉnh hô hấp. Sự phối hợp giữa nhịp thở và động tác cần tuân theo các quy luật sau: khởi(đưa lên) thì hít vào, lạc(hạ xuống) thì thở ra, khai(mở) thì hít vào,hợp (đóng) thì thở ra, hít trước thở sau. Hình thức hít thở chủ yếu có: hít thở tự nhiên, hít thở bằng bụng, do đó có thể tùy theo sự biến hóa của từng tư thế và yêu cầu của kình lực mà áp dụng hình thức nào cho phù hợp.
Ngoài ra trong quá trình luyện tập cũng cần phải chú ý đến một số quy tắc sau:
1) Từ nông đến sâu. Người mới học bắt buộc phải thuộc sự thay đổi và đường đi của từng động tác,nắm rõ ngọn ngành, đồng thời vừa phải bắt chước mô phỏng động tác. Sau đó khi luyện thì chú ý đến chi tiết của động tác, tập luyện phân giải hạ chi, luyện hoàn chỉnh động tác qua trục eo. Lúc này cần chú ý tiếp đến sự kết hợp của động tác và nhịp thở, ý thức và thần thái, phân giải nội hàm và ý nghĩa của động tác. Trong quá trình tập tuân thủ từ dễ đến khó, từ nông đến sâu, từ đơn giản đến phức tạp, chỉ có như thế thì mới có thể luyện tốt cơ bản công, tránh được sự sai lệch không đáng có.
2) Tùy theo thể trạng.Mỗi người tùy theo thể trạng, thể lực của mình mà có sự vận động, tập luyện sao cho phù hợp. Tốc độ từng động tác, độ cao thấp của tư thế, phạm vi động tác, thời gian luyện tập, lượng vận động có thể thay đổi tùy theo từng người. Tuy nhiên vẫn theo nguyên tắc là: tinh thần phải khoan khoái sau khi tập, tâm trạng thảnh thơi, cơ nhục cảm thấy hơi mỏi chút, nhưng không thấy mệt mỏi.